Faili Belli Hakkında
Faili Belli, Türkiye’nin yakın geçmişinde yaşanan ağır insan hakları ihlallerine ilişkin ceza yargılamalarını izleme çalışmalarının çıktılarını bir araya getiren dijital bir arşiv. Hafıza Merkezi’nin hukuk alanındaki çalışmalarının bir ürünü olan platformda, izlenen davalara ilişkin arka plan bilgileri, haber derlemeleri ve duruşma izleme raporlarının yanı sıra analiz yazıları, makale çevirileri ve hukuki kaynaklar yer alıyor.
Faili Belli, en geniş anlamıyla, ağır insan hakları ihlallerine karıştığı iddia edilen devlet görevlilerinin yargılandığı davaları izleyerek yargısal pratiği mercek altına almayı amaçlıyor. Bu doğrultuda, mahkeme salonlarında yaşananları nesnel biçimde kayıt altına almayı, güvenilir bilgilere dayanan ve herkesin erişimine açık bir arşiv oluşturmayı ve cezasızlık olgusuna ilişkin toplumsal farkındalığı güçlendirmeyi hedefliyor.
Hafıza Merkezi’nin dava izleme çalışmaları, 1990’lı yıllarda devlet görevlilerinin dahliyle yaygın ve sistematik biçimde işlenen hukuk dışı infazlar ve zorla kaybetmelere ilişkin ceza yargılamalarıyla başladı. Zaman içerisinde çalışmaların kapsamı genişledi ve devlet şiddetinin farklı biçimlerini, bunlar karşısında yargının tutumunu daha bütünlüklü biçimde inceleme olanağı doğdu. Bu çerçevede, özellikle son yıllarda panzer ve zırhlı araçların neden olduğu ölümler ile güvenlik görevlilerinin gerek toplumsal gösteriler sırasında gerekse gündelik yaşamda ölümcül güç kullanımı sonucunda meydana gelen yaşam hakkı ihlallerine ilişkin davalar da izleme kapsamına dahil edildi. Böylece devlet şiddetinin geçmişten bugüne uzanan farklı görünümleri karşısında yargısal pratiği güncel ve somut örnekler üzerinden değerlendirmek mümkün hale geldi.
İzlenen davalar, bir yandan geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşme olanağı sunarken diğer yandan geçmiş ile bugün arasındaki sürekliliği görünür kılıyor. Geçmişteki ihlallerin sorumlularından hesap sorulmaması, yeni ihlallerin önünü açabiliyor ve cezasızlık döngüsünün devamına zemin hazırlıyor. Bu nedenle söz konusu yargılamalar, yalnızca geçmişte işlenen suçların soruşturulması ve sorumluların hesap vermesi bakımından değil, cezasızlığın sürekliliğini ve yargısal pratikteki yansımalarını anlamak açısından da önem taşıyor. Ceza yargılamaları, devlet şiddetinin hedefi olan kesimlerin adalet taleplerine tek başına yanıt vermekte yetersiz kalsa da cezasızlık döngüsünü kırma potansiyeli taşıyor ve hakikatin ortaya konulabileceği önemli bir alan sunuyor.
Devlet, ağır insan hakları ihlallerine ilişkin yalnızca doğrudan ihlale maruz kalanları değil, toplumun bütününü ilgilendiren hakikati ortaya çıkarmak; sorumluları tespit etmek, etkili biçimde soruşturmak ve suçlu bulunmaları halinde uygun şekilde cezalandırmakla yükümlü. Yargısal süreçlerde görev alan tüm özneler, bu yükümlülüğün yerine getirilmesinde kamusal sorumluluk taşıyor. Yurttaşlar ve sivil toplum örgütleri ise yargının bu sorumluluğu nasıl yerine getirdiğini izleme ve denetleme hakkına sahip.
Faili Belli, bu anlayış doğrultusunda, yargısal süreçlerin şeffaflığını ve kamusal denetimini güçlendirmeye, cezasızlıkla mücadeleye bilgi ve belge temelli katkı sunmaya ve dava izleme alanında çalışan örgütler arasındaki dayanışmayı geliştirmeye odaklanıyor. Hafıza Merkezi, bu alanda faaliyet yürüten örgütler arasında bilgi ve deneyim paylaşımını mümkün kılacak ağların ve ortak çalışma platformlarının güçlenmesini de çalışmalarının önemli bir parçası olarak görüyor.
Hafıza Merkezi Hakkında
Hafıza Merkezi, çatışma dönemleri ve otoriter yönetimler boyunca yaşanan hak ihlallerinin açığa çıkarılmasına ve bu süreçlerle geçiş dönemi adaleti perspektifiyle hesaplaşmasına katkı sunmak amacıyla 2011 yılında kuruldu. İlk yıllarında çalışmalarını zorla kaybetmeler üzerine yoğunlaştıran Hafıza Merkezi, bu suçun nasıl işlendiğini, hangi örüntülerle tekrarlandığını ve sorumlularının kimler olduğunu ortaya koymaya odaklandı. Bu çalışmaların önemli bir boyutunu da ihlallerde sorumluluğu bulunan kişi ve kurumların hesap verebilirliğini sağlama çabası oluşturdu.
Bu kapsamda Hafıza Merkezi, 1990’lı yıllarda yaygın ve sistematik biçimde işlenen zorla kaybetme suçlarına ilişkin ceza yargılamalarını izlemeye başladı. Geçmişle yüzleşme ve sorumlulardan hesap sorma açısından önem taşıyan bu davaların takibinde TESEV ile işbirliği yürüttü. Bu işbirliğiyle başlayan süreç, Faili Belli’nin TESEV’in ardından Hafıza Merkezi koordinasyonunda güncellenmesi ve geliştirilmesiyle devam ediyor.
Faili Belli aracılığıyla, yıllardır avukatların, insan hakları savunucularının ve sivil toplum örgütlerinin büyük özveriyle sürdürdüğü adalet mücadelesine katkı sunmayı temenni ediyoruz. Aynı zamanda, devlet görevlilerinin eylemleri sonucunda meydana gelen ağır insan hakları ihlallerinin sorumlularından hesap sorulması yönündeki talepleri güçlendirmeyi ve bu taleplerin kamuoyunda daha görünür olmasını amaçlıyoruz.
Hafıza Merkezi, 2015-2025 tarihleri arasında web sitesine sağladıkları katkılar için Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu, Oak Vakfı, Charles Stewart Mott Vakfı, Heinrich Böll Stiftung Derneği, Chrest Vakfı, Açık Toplum Vakfı ve İsveç Başkonsolosluğu’na minnettardır. Sitenin içeriğinin sorumluluğu tamamen yayımlayanlara aittir ve destek veren kurumların görüşlerini yansıtmaz. Ayrıca, Faili Belli web sitesini 2012 yılında kuran ve 2012-2015 yılları arasında yöneten TESEV ekibine; bu sürece katkılarıyla destek veren TESEV Yüksek Danışma Kurulu’na ve İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı’na (Sida) şükranlarımızı sunarız.

Faili Belli hakkında görüş, öneri ve değerlendirmelerinizi info@hafiza-merkezi.org adresinden bizimle paylaşabilirsiniz.